Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Zrozumiałem.
Gorzów Przystań

Lubuskie warte zachodu
 
 
 
 
Logowanie
 
 
 

nie jesteś zarejestrowany?
wpisz proponowany login i hasło, a przejdziesz do dalszej części formularza..
Pałacyk (willa) Hermanna Pauckscha

Pałacyk (willa) położony przy ul. Wał Okrężny 36/37 wzniesiony został w 1876 r. przez Hermana Pauckscha - właściciela fabryki maszyn i odlewni na Zamościu (lewobrzeżnej dzielnicy Gorzowa).

Obszar dzisiejszego Zamościa obejmował pierwotnie tereny bagniste, nie sprzyjające osadnictwu, choć od 1360 r. istniał tu kościół p.w. św. Jerzego. W XVIII-XIX w. była tu najbiedniejsza dzielnica Gorzowa, zamieszkana głównie przez polskich Żydów, zaś zabudowa rozlokowana była chaotycznie. W II połowie XIX w. - w związku ze wzrostem ludności Gorzowa - wytyczono nową sieć uliczną i przystąpiono do planowej akcji osadniczej. Na przełomie XIX/XX w. powstało kilka zakładów przemysłowych (maszynowe, włókiennicze).



Pauckschowie byli rodziną przemysłowców, odgrywającą w XIX w. znaczącą rolę w rozwoju miasta i jego gospodarki. Mieli oni swoją fabrykę - pierwotnie warsztat metalowy - założony na Zawarciu w 1843 r. Była to wytwórnia kotłów parowych. Modernizowana i rozbudowywana już w 1862 r. stała się jedną z największych fabryk w mieście. W 1862 r. przekształciła się w spółkę akcyjną posiadającą odlewnię, fabrykę maszyn krętowych, kotłów parowych, a także stocznię budującą barki i przeprowadzającą ich remonty. Okres prosperity firmy trwał ze zmiennym szczęściem do czasów I wojny światowej. W 1925 r. firma ogłosiła upadłość.
 
W latach 70-tych XIX w. Herman Paucksch zakupił od miasta parcelę na Zamościu i zbudował tu willę (pałacyk), jednocześnie odkupił przyległy teren od rodziny von der Osten, z przeznaczeniem na park. Ulica Wał Okrężny przeznaczona została specjalnie dla willi Pauckschów.
Architekt pałacyku i założenia urbanistycznego nie jest znany. Niemniej musiał być to budowniczy wysokiej rangi, prawdopodobnie pochodzący z Berlina, umiejący rozplanować reprezentacyjną rezydencję przemysłowca i zastosować tu nowoczesne rozwiązania formalne i techniczne. W usytuowaniu pałacyku w sposób świadomy wykorzystano malowniczy krajobraz zakola Warty i jej rozlewisk.



W 1896 r. teren pałacyku został skanalizowany.
W 1932 r. właścicielem obiektu był kupiec Reinhald Boehnig, następnie jego córka Gertruda. Pod koniec II wojny światowej właścicielem była siedziba wojsk radzieckich.
Od 1945 r. budynek pełnił funkcje biurowe (Dyrekcja Dróg Wodnych, Przedsiębiorstwo Budownictwa Wodnego), zaś bieżące remonty związane były z adaptacją dla w/w potrzeb. Zaadaptowano wówczas strych na pokoje biurowe, dodając okna na poddaszu. Przemalowano wnętrza, stosując m.in. olejnicę na ścianach westybulu.
Od 1977 r. do końca 2014 r. to siedziba Wojewódzkiego (potem Grodzkiego) Domu Kultury.
Budynek był użytkowany od 1985 r. po gruntownej rewaloryzacji.

Eklektyczny pałacyk to przykład XIX- wiecznego budownictwa mieszkalno-rezydencjonalnego, wznoszonego dla potrzeb użytkowych kupiecko-fabrykanckiej warstwy społecznej. Pomieszczenia kuchenne zlokalizowane były w kondygnacji piwnicy.
Na parterze znajdowały się pokoje reprezentacyjne jak: sala jadalna i pokój kredensowy w trakcie wschodnim, salon myśliwski (bądź muzyczny), salon ogrodowy, buduar pani domu z ośmiobocznym pokoikiem pod wieżą w trakcie południowym, biblioteka i gabinet pana w trakcie zachodnim. Wejście główne i klatka schodowa umiejscowione zostały w trakcie północnym. Centralną część kwadratowego rzutu pałacu zajmuje również kwadratowy westybul otwarty przez wszystkie kondygnacje i przykryty świetlikiem w dachu. Imituje on wewnętrzny, otwarty dziedziniec w willach i pałacach włoskich.

Na piętrze umieszczone zostały sypialnie, pokoje dziecięce, pokoje gościnne, ubieralnia, łazienka, pokój śniadań. Na poddaszu były pokoje służby oraz w ryzalicie na drugim piętrze pokój gościnny. Wnętrza parteru bogato ozdobiono polichromowanymi, eklektycznymi w formie sztukateriami sufitów, nadając każdemu z salonów odrębny wyraz. Na ścianach salonów zastosowano tapety i boazerię. Stolarka w kolorze ciemnego drewna miała hebanowe klamki i złocone okucia. W westybulu ściany podzielono na płyciny i pomalowano w brązowej gamie kolorystycznej gładko z elementami złoceń, zieleni i złotego brązu, zaś drzwi otrzymały malowaną dekorację o wzorze groteski. Pomieszczenia na piętrach miały ozdobne, stiukowe fasety sufitowe.

Pałacyk (willa) posadowiony jest przy ul. Wał Okrężny 36/37, w południowej części miasta, na lewym brzegu Warty, w ramach dzielnicy Zamoście. Ulica Wał Okrężny wytyczona wzdłuż skarpy rzeki i Kanału Ulgi ma charakter promenady, wysadzonej kasztanowcami.
Budynek usytuowany jest w odległości ok. 500 metrów na wschód od ul. Grobla. Pierwotne założenie rezydencjalno-parkowe jest częściowo zatarte, w wyniku zmniejszenia ozdobnego ogrodu. Na froncie parceli posadowiony jest 2-kondygnacyjny pałacyk z narożną wieżą, z wejściem od strony zachodniej przez przejazdowy portyk.
Po wschodniej stronie pałacyku znajduje się ozdobny taras z basenem i fontanną w kształcie płaskiej czary, z figurą dwojga bawiących się dzieci; taras od strony ogrodu otoczony jest balustradą tralkową.

Po zachodniej stronie rezydencji znajdują się dawne budynki gospodarcze i oficyna (wozownia, stajnia, pralnia, dom dozorcy). Po południowej stronie pałacyku założony był ozdobny ogród o charakterze krajobrazowym z elementami romantycznymi - obecnie zniekształcony; dominują drzewa liściaste - klon, lipa, dąb, jesion, akacja. Teren posesji ogrodzony jest od frontu metalowym, kutym płotem zawieszonym na filarach; wjazd jest przez dwie dwuskrzydłowe bramy, zawieszone na ozdobnych filarach.

Cokół obiektu jest ceglany, tynkowany, zwieńczony gzymsem schodkowym. Pod całym budynkiem znajduje się piwnica. Ściany budynku są murowane z cegły ze szczelinami powietrznymi (w murach kapitalnych), tynkowane (bonie + detal architektoniczny), malowane farbami kredowymi i emulsyjnymi. Stropy są drewniane, belkowe, wyprawione na gładko, z ozdobnie ukształtowanymi sufitami (wieloboczne kasetony, rozety, plafony, fasety z elementami złoceń, malatury, stiuku imitującego drewno, dekorację rzeźbiarską).



Budynek założony został na rzucie kwadratu z narożną, ośmioboczną wieżą - główne wejście jest w ścianie zachodniej. Wnętrze jest w układzie trzytraktowym, trójdzielnym, z centralnym 2-kondygnacyjnym hallem. Wszystkie elewacje budynku są rozwiązane w sposób dekoracyjny z użyciem form stylowych i bogato zastosowanego detalu architektonicznego. W budynku znajduje się wiele elementów pierwotnego wyposażenia: stolarka drzwiowa, kominki, klatka schodowa, boazerie, geometryczna ornamentyka ścian. Na uwagę zasługują bogato zdobione sufity w pomieszczeniach reprezentacyjnych z użyciem ornamentacji geometrycznej, bogatą kolorystyką, formami rzeźbiarskimi i malowidłami na płótnie.


Opracowanie: Anna Baran, Marzena Maćkała, na podstawie materiałów udostępnionych przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Zielonej Górze - Delegatura w Gorzowie Wlkp., Pracownię Miejskiego Konserwatora Zabytków w Urzędzie Miasta Gorzowa Wlkp.
Fot. Sławomir Sajkowski

 
Kalendarz imprez
Sfinansowano w ramach Kontraktu dla województwa lubuskiego na rok 2004

Copyright © 2004-2017. Designed by studioPLANET.pl. Hosting magar.pl